درباره مجله غذا

مجله غذا با هفده سال انتشار یکی از رسانه های مهم در حوزه تغذیه و نیز صنایع غذایی ایران است.

 

هدف مجله غذا ترویج فرهنگ صحیح تغذیه و ارتقا سلامت جامعه است.

مجله دنیای حیوانات

ورود

تغذیه سالمندان...

 

براساس طبقه بندی سازمان جهانی بهداشت افراد سالمند به 3 گروه زیر تقسیم می‌شوند:
سالمند:74-65 ساله،سالخورده:85-75 ساله و کهنسال:بالای 85 سال
تغییرات بسیاری در فرآیند پیری رخ می‌دهد که به اختصار به توضیح آن ها می‌پردازیم؛
تغییرات در سیستم گوارشی
اختلالات گوارشی شامل:تهوع،ترش کردن و یبوست است که معمولاً با بالارفتن سن افزایش می‌یابد این علائم می‌تواند ناشی از عادات غذایی نامناسب،وضعیت اجابت مزاج،نگرانی‌های ذهنی و اثرات جانبی داروهای مصرفی باشد،برخی از تغییرات در قسمت‌های مختلف دستگاه گوارش شامل موارد زیر است:
.
کاهش ترشحات معده
کاهش ترشح اسید معده و آنزیم پپسین در افراد سالمند به وفور مشاهده می‌شود،که با کاهش این موارد اثرات سوء تغذیه‌ای ایجاد می شود زیرا کاهش اسید معده سبب کاهش جذب آهن و کلسیم می‌شود و کاهش پپسن سبب اختلال در جذب پروتئین‌ها می‌گردد.
.
تغییرات کبدی
در افراد سالمند جریان خون کاهش می‌یابد،اندازه کبد کوچک می‌شود،فعالیت آنزیم‌هایی که در متابولیسم داروها نقش دارند،کم می‌شود و در نتیجه آنزیم‌های کبدی توانایی متابولیزه کردن کامل داروها را ندارند.
یبوست
کاهش انقباض عضلانی باعث کاهش حرکات معده و روده می‌شود و در نهایت به یبوست منجر می‌گردد.رژیم غذایی کم فیبر،عدم فعالیت،دریافت ناکافی غذا و مایعات نیز سبب یبوست می‌گردد و خود یبوست باعث کاهش دریافت مواد مغذی می‌شود،از طرف دیگر مصرف ملین‌ها جهت درمان یبوست نیز سبب کاهش جذب مواد مغذی می‌شود.
نداشتن دندان و پیوره شدن لثه
نداشتن دندان و پیوره شدن لثه از دیگر مشکلات پیری است.مشکل در جویدن غذا سبب کاهش مصرف مواد گوشتی،میوه‌ و سبزیجات تازه می‌شود و این امر منجر به کاهش دریافت انرژی،آهن،ویتامین ث،اسید فولیک و بتاکاروتن می‌گردد،از طرف دیگر به علت تغییرات در سیستم عصبی،عضلانی،کاهش انقباض عضلات و کاهش ترشح بزاق،عمل بلع دچار اشکال و درنهایت سوء تغذیه ایجاد می شود.
تغییرات در سیستم ایمنی
کارآیی دستگاه ایمنی با بالارفتن سن کاهش می‌یابد به عبارت دیگر کارآیی سلول‌های لنفوسیت با افزایش سن کاهش می‌یابد و منجر به کاهش کارآیی سیستم ایمنی و مقابله در برابر عفونت می‌شود.
تغییرات در سیستم قلب و عروق
تغییرات ناشی از افزایش سن در سیستم قلب و عروق شامل تغییرات ساختمانی و در نهایت تغییر در عملکرد سیستم قلب و عروق است،در نتیجه جریان خون در عروق کرونر که تأمین کننده مواد مغذی برای قلب است،کاهش می‌یابد و قلب فرد سالمند در برابر استرس های عاطفی و فیزیولوژیک تحمل کمتری دارد به همین دلیل یکی از مشکلات رایج سالمندان افزایش فشار خون است.
تغییرات در سیستم کلیوی
با افزایش سن به دلیل کاهش سلول‌های کلیوی و کاهش جریان خون،کاهش فعالیت کلیه ها را خواهیم داشت بنابراین برای تصفیه خون از مواد زائد حاصل از متابولیسم زمان بیشتری لازم است به همین دلیل توصیه می‌شود برای اینکه به کلیه افراد سالمند فشار زیادی وارد نشود،از مصرف داروهای زیاد و پروتئین‌های حیوانی به خصوص گوشت قرمز کمتر استفاده شود.
تغییرات در سیستم مغز و اعصاب
مشکلات اختلال در فهم زمان،مکان،فقدان نیروهای شعوری،کندی عملکرد عصبی،تغییرات بیوشیمیایی و ساختمانی در افراد سالمند دیده می شود.به عنوان مثال ناقلین عصبی مثل دوپامین،استیل کولین و سروتونین-که برای تحریکات عصبی لازم هستند-کاهش می‌یابند.کمبود عوامل تغذیه ای می‌تواند،سبب کندی عملکرد سیستم عصبی شود.به عنوان مثال کمبود ویتامین ب6 و ب1 مشکلاتی در سیستم اعصاب مرکزی ایجاد می‌نمایند.کمبود ویتامین ب1،ب6 ،ب12،اسید فولیک و ویتامین ث ممکن است باعث تخریب توانایی ذهنی و حافظه بشود.
به طور کلی تغییرات پیری از سن 30 سالگی شروع می‌شود،عوامل ارثی و محیطی بر سرعت پیر شدن تأثیر می‌گذارد.به مرور زمان قابلیت عملکرد بدن کاهش می‌یابد.به عبارت دیگر سرعت هدایت عصبی،میزان متابولیسم پایه،توانایی انجام کار،بازدهی عمل قلب،ظرفیت تنفسی با افزایش سن،کم می‌شود.
علل مرگ و میر در افراد سالمند
امروزه سه عامل اصلی مرگ و میر سالمندان بیماری‌های قلب و عروق،سکته مغزی و سرطان است.مقایسه علل مرگ و میر در این دهه با سال‌های 1900 میلادی نشان می‌دهد که در آن دوران علت اصلی مرگ و میر،اغلب بیماری‌های عفونی مثل ذات‌الریه بوده است.در حالی‌که امروزه،عامل اصلی بیماری‌های مزمن است که با در نظر گرفتن یک رژیم متعادل از نظر محدودیت در مصرف قندهای ساده،چربی،نمک،عدم استفاده از الکل،عدم استعمال دخانیات و ورزش مرتب،می‌توان امکان بروز بیماری‌های مزمن را به تأخیر انداخت.
تغذیه سالمندان
تغذیه سالمندان از جایگاه و اهمیت ویژه ای برخوردار است چرا که با یک تغذیه صحیح و پیشگیری از وقوع بیماری‌های قلبی عروقی و سرطان می توان طول عمر یک فرد سالمند را بیشتر کرد.از طرفی لزوم یک تغذیه‌ی مناسب برای بیماری‌‎هایی مانند بیماری‌های کلیوی و فشار خون بالا که معمولاً به طور طبیعی همراه با سالمندی هستند،احساس می شود.
اصول کلی برنامه ریزی رژیم غذایی افراد سالمند تفاوت بنیادی با افراد معمولی دارد به طور کلی رژیم این افراد باید دارای تنوع،تعادل،تناسب غذایی،مواد مغذی،دلپذیر و حاوی 5-4 وعده غذایی سبک باشد.
داشتن وزن بدنی مناسب،خواب کافی،عدم استعمال سیگار و معاشرت اجتماعی برای جلوگیری از افسردگی،همه از جمله مسائلی هستند که یک سالمند باید به آن ها توجه خاص داشته باشد.
برای جلوگیری از مشکلات عاطفی سالمندان بهتر است به عادات غذایی آن ها احترام گذارده شود و هرگونه تغییری با ملایمت و تفاهم به وجود آید.
.
اگر این افراد در جویدن غذاها مشکل دارند باید از غذاها به صورت پوره،غذاهای آبکی مانند سوپ،آش و یا آب میوه های طبیعی استفاده کنند.
به دلیل این که فرد سالمند توده عضلانی خودش را از دست می دهد،میزان چربی بدنی او بالا می رود و از سوی دیگر به علت وجود فعالیت بدنی کم،به طور طبیعی این افراد نیاز به انرژی کمتری دارند.نیاز به پروتئین در این سنین مهم است،برای تأمین نیازهای پروتئینی باید به مصرف کافی غذاهای پروتئینی مانند مرغ،ماهی،حبوبات،فرآورده های لبنی و گوشت‌های کم چرب پرداخت.
سالمندان عزیز باید مصرف قند،شکر و چربی خود را به حداقل برسانند و از نان‌های سبوس دار مانند نان سنگک و بربری به جای نان های لواش،تافتون،باگت و تست استفاده کنند.یبوست مشکلی است که بیشتر سالمندان دچار آن هستند.مصرف میوه و سبزیجات،نوشیدن 8 لیوان آب در روز و داشتن فعالیت بدنی منظم،مثلاً روزانه 30 دقیقه پیاده روی علاوه بر رفع این مشکل،از وقوع بیماری‌های قلبی عروقی،فشار خون بالا،دیابت و سرطان پیشگیری می کند و موجب پایین آوردن کلسترول،بهبود حرکات مفاصل،حفظ قدرت استخوان و عضله،جلوگیری از شکستگی استخوان و پوکی استخوان می‌گردد.
.
سالمندان محترم باید مصرف نمک را در برنامه غذایی خودشان به حداقل برسانند تا از بالا رفتن فشار خون پیشگیری کنند.
کلسیم یک ماده معدنی مهم در این سنین است لذا به این افراد توصیه می شود که از فرآورده های لبنی و محصولات غنی از کلسیم به مقدار کافی استفاده شود،اما بعضی از سالمندان،بیماری عدم تحمل لاکتوز دارند و نمی توانند شیر را تحمل کنند،در این صورت می‌توانند از شیر بدون لاکتوز،ماست یا پنیر استفاده کنند.با تجویز پزشک مربوطه قرص کلسیم و ویتامین د می‌تواند به پیشگیری از پوکی استخوان و جلوگیری از شکستگی استخوان کمک کند.
سالمندان عزیز باید وضعیت آهن خون خودشان را چک کنند و در صورت وجود کم خونی به مصرف قرص یا شربت آهن بپردازند و از غذاهایی که دارای آهن زیادی هستند مانند مرغ،ماهی،حبوبات و میوه های خشک شده،استفاده کنند.
افراد مسن در معرض خطر کمبود ویتامین ب12 هستند در نتیجه وضعیت این ویتامین در آن ها باید چک شود،گاهی اوقات ممکن است به مکمل ویتامین ب12 به شکل خوراکی یا تزریقی نیاز باشد.
.
دیده شده است که سالمندان ویتامین آ کمی را از طریق غذا دریافت می کنند،بنابراین باید به مصرف منابع  غذایی غنی از ویتامین آ مانند هویج،اسفناج و آب پرتقال پرداخت.
آزمایشات نشان داده اند که سطح ویتامین ث خون سالمندان به طور معمول پایین است.وجود استرس،داروها و سیگار نیاز به ویتامین ث را بیشتر می‌کند.مصرف پرتقال،آب پرتقال،نارنگی و گوجه فرنگی که حاوی میزان قابل توجهی ویتامین ث هستند،توصیه می شود.
به دلیل دریافت ناکافی ویتامین ب6 به سالمندان توصیه می شود که به مصرف کافی مرغ و گوشت کم چرب بپردازند.
برای جلوگیری از کمبود اسید فولیک باید از منابع خوب فولات مانند اسفناج،قارچ،غلات سبوس دار و آ‌ب پرتقال استفاده شود.
.
یکی از مشکلات رایج بین سالمندانی که کم تحرک هستند و یا در آسایشگاه‌های سالمندان زندگی می‌کنند عفونت‌های مجاری ادراری و زخم بستر است.بارژیم درمانی مناسب می توان از بروز زخم بستر پیشگیری و حتی آن را درمان کرد.رژیم غذایی مناسب برای درمان زخم بستر رژیم غنی از پروتئین،ویتامین های آ ،ث و روی است.
رژیم مناسب برای این گروه،رژیم محدود از چربی و اسیدهای چرب اشباع و کلسترول است.میزان کلسترول باید کمتر از 300 میلی گرم در روز باشد.جهت تأمین پروتئین مورد نیاز باید از گوشت کم چرب،مرغ،ماکیان،ماهی،حبوبات،انواع مغزها و از فرآورده های لبنی کم چرب و یا بدون چربی استفاده شود و هفته ای 4-3 عدد تخم مرغ مصرف شود.
سالمندان بایداز نوشیدن الکل خودداری نمایند و یا مصرف آن را محدود کنند.استفاده از 5 الی 10 لیوان آب در روز برای حفظ رطوبت پوست و جلوگیری از خشکی آن برای این گروه لازم است زیرا خشکی پوست باعث افزایش خطرات و تأثیرات منفی مواد سمی در پوست می‌شود.
.
استفاده از 4 لیوان چای سبز که علاوه بر داشتن آنتی اکسیدان های قوی در جلوگیری از بروز گرفتگی عروقی و قلبی نقش دارد،باعث کاهش افسردگی و افزایش سیستم ایمنی بدن می‌شود.احساس می‌شود که مصرف چای سبز در کاهش سر دردهای میگرنی نیز مؤثر است.
استفاده از روغن ماهی دارای اسیدهای چرب غیراشباع امگا 3 روزانه دو عدد خاصیت ضد التهابی دارد و حساسیت گلبول‌های سفید را نسبت به بافت‌های بدن کم می‌کند،علاوه برآن،بر روی بیماری‌هایی نظیر آرتروز،سرطان سینه،پروستات و افسردگی اثر مثبت دارد.
استفاده از سولفات روی باعث افزایش کارکرد انسولین در بدن،افزایش سیستم ایمنی بدن شده و در نهایت باعث کاهش ابتلاء به انواع سرطان‌ها می‌شود مقدار مصرف این ماده برای اثرگذاری 30 میلی گرم در روز است.
درمورد استفاده از سلنیم به میزان 150 میکروگرم در روز به سالمندان توصیه هایی شده است.این ماده یک آنتی اکسیدان قوی است که در روند پیری،کاهش افسردگی،افزایش تأثیر ویتامین ای،کاهش بیماری‌های قلب و عروق و آب مروارید موثر است.در ضمن مصرف زیاد این ماده می‌تواند باعث ریزش مو و برخی از عوارض گوناگون شود.
.
استفاده از منگنز در رژیم غذایی سالمندان لازم است.این ماده علاوه بر این که برای آنزیم سوپراکسیداز ضروری تلقی می شود،در حفظ طراوت و شادابی پوست و مو به طور مستقیم نقش دارد.از منابع منگنز می‌توان به پوست سیب،چای،هسته میوه‌ها،کمپوت آب آناناس،سبوس و جوانه گندم،غلات کامل،گردو و نرم تنان دریایی اشاره کرد.
سازمان بهداشت جهانی و انجمن رژیم شناسان آمریکا توصیه کرده اند که برنامه غذایی سالمندان بر اساس هرم غذایی و غنی از پروتئین،ویتامین ب6،ای،د،ب12،اسید فولیک،روی،کلسیم و فیبرکافی باشد.
.
نمونه رژیم غذایی برای سالمندان
صبحانه:3 برش نان،30 گرم پنیر،1 لیوان شیرکم چربی،1 قاشق غذاخوری عسل.
میان وعده:1 عدد میوه.
ناهار:12 قاشق غذاخوری برنج نرم،90 گرم گوشت کم چرب،90 گرم گوشت کم چربی،2 عدد کدوی متوسط،1 کاسه متوسط ماست کم چرب،1/5 قاشق غذاخوری روغن زیتون.
عصرانه:1 لیوان آب میوه طبیعی،2 عدد بیسکویت سبوس دار.
شام:خوراک مرغ شامل:50 گرم فیله مرغ بخارپز،2 قاشق غذاخوری پوره سیب زمینی،1/2 لیوان سبزیجات پخته،5 گرم کره.
قبل از خواب:1 لیوان شیر.
رعایت نکات یاد شده،باعث می شود سالمندان عزیز بتوانند به حفظ سلامت خویش در سنین سالمندی بپردازند.
.
.
.
.
 
 
 
مریم قادرپناهی/تخلیص و تکمیل شده توسط تحریریه نشریه غذا
{/author}
 
 
تمامی حقوق مادی و معنوی نزد وب سایت رسمی مجله غذا محفوظ می باشد ، و کپی برداری از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.
طراحی سایت سئو گروه طراحان مکس وب